مسئولیت مدنی اضرارِ ناشی از فروشگاه‌های اینترنتی در نظام حقوقی ایران

چکیده

بی‌شک، از مهمترین دستآوردهای بشری در قرن بیستم، اینترنت می‌باشد. فروشگاه‌ها و پلتفرم‌های خدماتی بر پایه‌ی اینترنت، بستری مناسب برای میلیون‌ها شغل مختلف می‌باشند. افراد خدمت گیرنده و مراکز خدمات دهنده، از یکسری مسئولیت‌هایی نسبت به یکدیگر برخوردار می‌باشند که عدم توجه به آن ها، سبب ایجاد چالش‌های حقوقی خواهد گردید. مطابق حقوق ایران و اروپا، در بستر کسب‌ و کارهای اینترنتی، دو رکن مسئولیت قراردادی (وقوع ضرر، فعل زیانبار و رابطه‌ی سببیت)و غیرقراردادی (وجود قرارداد نافذ، نقض قرارداد و وجود خسارت ناشی از نقض قرارداد) قابل تحقق است که به مثابه‌ی این مسئولیت‌ها، خساراتی همچون اضرار جانی، مالی و معنوی به وجود خواهد آمد؛ البته قابلیت پیش‌بینی بودن نیز از قواعد موجود در قوانین حقوقی اروپا و کامن‌لا است که در حقوق ایران، دیده نشده است. براساس قوانین موجود در حقوق ایران و کامن‌لا، جبرانِ اضرار مادی به شیوه‌های مثلی و قیمی، حال با کمی تفاوت در اجرا صورت می‌گیرد؛ همچنین در حقوق ایران، جبرانِ اضرار معنوی به روش‌های مختلفی همچون پوزش خواهی یا ابراز همدردی با زیان‌دیده تعریف شده است که البته، در این باب، رویه‌ای مشخصی وجود نداشته و دادگاه‌ها هنوز با دیده‌ی شک و تردید به صدمات عاطفی نگاه می‌کنند و آن را نوعی مسئولیت نامحدود برای زیان اندک می‌پندارند و لذا، صرفاً در اسناد به آن‌ها اشاره است؛ این درحالیست که در اتحادیه اروپا وکامن‌لا، ورای جبرانِ زیان‌های مالی، مباحث اضرار معنوی، نمودکامل‌تری داشته و این کشورها، به شیوه‌هایی همچون جبران ترمیمی، رنج جسمی و از بین رفتن آسایش نیز رجوع کرده و این مفاهیم، در مطالبات اجراییِ حقوقِ آن ها، جای دارند. به‌ طور مجموع، نتایج حاکی ازآن بودکه نظریه‌های قدیمی در حوزه‌ی بیع، تجارت الکترونیکی ومسولیت مدنی فروشگاه‌های سنتی، در زمینة مسئولیت‌های مدنی فروشگاه ها و پلتفرم‌های اینترنتی کنونی نیز به‌کارگرفته می‌شوندکه برای رسیدن به راه‌حل‌های مطلوب و جامع، نیازمند توسعه در این حوزه خواهیم بود.