مسئولیت ها و اقدامات ایران در برابر تغییرات اقلیمی در حقوق بین الملل

چکیده

جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کشوری درحال‌توسعه، از یک سو به دلیل وابستگی قابل توجه به منابع انرژی فسیلی در زمره کشورهای دارای سهم مؤثر در انتشار گازهای گلخانه‌ای قرار دارد و از سوی دیگر، به دلیل شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک، از آسیب‌پذیری بالایی در برابر پیامدهای تغییر اقلیم برخوردار است. هدف پژوهش حاضر بررسی مسئولیت‌ها و اقدامات ایران در برابر تغییرات اقلیمی در چارچوب حقوق بین‌الملل است.این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد مروری انجام شده و ضمن بررسی اصول بنیادین حقوق بین‌الملل محیط زیست، به تحلیل اسناد بین‌المللی مرتبط با تغییرات اقلیمی شامل کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی (1992)، پروتکل کیوتو (1997) و توافق پاریس (2015) پرداخته است. همچنین اقدامات تقنینی، اجرایی و سیاستی ایران در زمینه مقابله با تغییر اقلیم مورد بررسی قرار گرفته است.بررسی‌ها نشان می‌دهد که ایران بر اساس اصل مسئولیت‌های مشترک اما متفاوت، ضمن برخورداری از حقوق کشورهای درحال‌توسعه، دارای تعهداتی همچون گزارش‌دهی، برنامه‌ریزی اقلیمی، افزایش ظرفیت سازگاری و مشارکت در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. اقداماتی مانند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بهینه‌سازی مصرف انرژی، مدیریت منابع آب و مشارکت در سازوکارهای بین‌المللی از جمله اقدامات ایران در این زمینه محسوب می‌شود. با این حال، موانعی مانند وابستگی اقتصادی به سوخت‌های فسیلی، محدودیت‌های فناوری و مالی، تحریم‌های بین‌المللی و فقدان چارچوب حقوقی جامع داخلی، اجرای مؤثر تعهدات اقلیمی را با چالش مواجه کرده است. تحقق مسئولیت‌های اقلیمی ایران نیازمند تقویت قوانین داخلی، توسعه فناوری‌های پاک، اصلاح سیاست‌های انرژی، افزایش همکاری‌های بین‌المللی و ایجاد تعادل میان الزامات توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست است. اتخاذ رویکرد مبتنی بر توسعه پایدار و عدالت اقلیمی می‌تواند نقش ایران را در نظام حقوقی بین‌المللی تغییرات اقلیمی ارتقا دهد.