نقش بیمه مسئولیت مدنی در جبران خسارات ناشی از عملکرد شهرداری‌ها و تحقق عدالت ترمیمی

چکیده

گسترش فعالیت‌های عمرانی، خدماتی و نظارتی شهرداری‌ها در شهرهای ایران سبب افزایش تماس مستقیم میان نهاد مدیریت شهری و شهروندان شده است. این ارتباط گسترده، علاوه بر منافع اجتماعی، خطر بروز خسارت‌های مالی و جانی را نیز افزایش داده است. از سوی دیگر، ماده ۱۱ قانون مسئولیت مدنی مصوب ۱۳۳۹ با وجود اهمیت بنیادین، در تبیین حدود مسئولیت شهرداری‌ها با ابهام روبه‌روست. دشواری اثبات تقصیر اداری، پیچیدگی ساختار سازمانی و تأخیر در جبران خسارت، عدالت ترمیمی را تضعیف کرده است. در چنین شرایطی، بیمه مسئولیت مدنی می‌تواند به‌عنوان ابزار مکمل حقوقی و اقتصادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در جبران به‌موقع زیان‌ها ایفا کند. این پژوهش با روش تحلیلی–تطبیقی و رویکرد فقهی–حقوقی، ضمن بررسی مبانی نظری بیمه در حقوق ایران و فقه امامیه، به تحلیل جایگاه بیمه مسئولیت مدنی در حمایت از شهروندان و تقویت پاسخگویی شهرداری‌ها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد بیمه مسئولیت مدنی، در کنار اصلاح ماده ۱۱ قانون مسئولیت مدنی، می‌تواند موجب انتقال عادلانه‌ی بار خطر از شهروندان به نهادهای عمومی شود و از طریق تأسیس صندوق‌های جبران خسارت شهری، عدالت ترمیمی را در نظام مدیریت شهری تحقق بخشد.